خبرگزاری حوزه | در منظومه معرفتی اسلام و بهویژه در فرهنگ شیعی، آیین تشییع اولیای الهی، عالمان دین و رهبران امت، صرفاً بدرقه پیکر یک شخصیت نیست؛ بلکه رخدادی هویتساز است که پیوند نسلها با یک مکتب و استمرار یک مسیر را به نمایش میگذارد. از همین منظر، تشییع رهبر شهید را باید فراتر از یک مراسم سوگواری و در چارچوب یک رخداد تمدنی تحلیل کرد.
فرهنگ شیعه از عاشورا آموخته است که شهادت پایان راه نیست، بلکه آغاز مرحلهای تازه از حیات یک مکتب است. همانگونه که نهضت سیدالشهدا(ع) پس از شهادت، در پرتو روایت، تبیین و حضور مؤمنان به جریان ماندگار تاریخ تبدیل شد، وداع با شخصیتهای بزرگ دینی نیز میتواند به بستری برای بازخوانی آرمانها، تجدید میثاق با ارزشها و انتقال میراث فکری به نسلهای آینده تبدیل شود.
در این نگاه، تشییع پیش از آنکه یک اجتماع سیاسی باشد، جلوهای از محبت، وفاداری و دلبستگی مردم به شخصیتی است که سالها نقش هدایت فکری، دینی و اجتماعی آنان را بر عهده داشته است. اشک، اندوه و حضور مردم، ریشه در همین پیوند عمیق عاطفی و اعتقادی دارد؛ اما همین احساس جمعی، در گذر زمان به حافظه تاریخی و سرمایه فرهنگی یک ملت تبدیل میشود.
تاریخ تشیع نمونههای فراوانی از این حقیقت را در خود جای داده است. بدرقه پیکر مطهر پیامبر اعظم(ص)، تشییع امیرالمؤمنین علی(ع)، آیینهای سوگواری اهلبیت(ع) و نیز بزرگداشت عالمان و مجاهدان اسلام، همگی نشان میدهد که در فرهنگ دینی، وداع با پیشوایان الهی همواره با تداوم راه آنان گره خورده است.
در تاریخ معاصر ایران نیز تشییع حضرت امام خمینی(ره)، شهید سپهبد حاج قاسم سلیمانی، آیتالله شهید سیدابراهیم رئیسی و دیگر شهدای والامقام، جلوههایی از همین سنت ریشهدار بوده است؛ سنتی که در آن، حضور گسترده مردم، پیش از هر چیز، بیانگر محبت و ارادت به یک شخصیت دینی و انقلابی است و در ادامه، به نمادی از همبستگی اجتماعی و وفاداری به آرمانهای انقلاب اسلامی تبدیل میشود.
تشییع رهبر شهید نیز در امتداد همین سنت قابل فهم است. این آیین، علاوه بر بازتاب اندوه عمومی، فرصتی برای بازخوانی منظومه فکری و تمدنی ایشان است؛ منظومهای که بر محور استقلال، عدالت، مقاومت، عزت اسلامی، مردمسالاری دینی و تمدن نوین اسلامی شکل گرفته و طی سالیان متمادی، افق حرکت جامعه اسلامی را ترسیم کرده است.
از منظر جامعهشناختی، آیینهای بزرگ تشییع، حافظه مشترک یک ملت را شکل میدهند. حضور اقشار مختلف مردم، از نسلهای گوناگون، موجب میشود یک تجربه تاریخی از سطح یک رویداد مقطعی فراتر رفته و به بخشی از هویت جمعی جامعه تبدیل شود. در چنین رخدادهایی، احساس فردی به تجربهای مشترک بدل میشود و سرمایه اجتماعی جامعه تقویت میگردد.
بعد دیگر این آیین، بُعد فراملی آن است. جایگاه مرجعیت دینی و رهبری امت، سبب میشود بازتاب چنین رخدادی محدود به مرزهای جغرافیایی نباشد. جوامع شیعی و علاقهمندان به گفتمان انقلاب اسلامی در نقاط مختلف جهان، خود را در این سوگ شریک میدانند و همین امر، جلوهای از پیوندهای اعتقادی و فرهنگی امت اسلامی را آشکار میسازد.
از این منظر، تشییع رهبر شهید را باید در سه سطح تحلیل کرد؛ نخست، بهعنوان آیین سوگواری و وداعی برخاسته از محبت و ارادت مردم؛ دوم، بهعنوان رخدادی هویتساز که انسجام اجتماعی و تعلق جمعی را تقویت میکند؛ و سوم، بهعنوان روایتی تمدنی که مسیر یک ملت را برای آیندگان روایت کرده و حافظه تاریخی جامعه را غنا میبخشد.
در نهایت، فرهنگ عاشورا به ما میآموزد که شهادت پایان یک راه نیست، بلکه آغاز مسئولیتی تازه برای پیروان آن مکتب است. از همین رو، تشییع رهبر شهید نیز تنها روایت یک وداع نیست، بلکه روایت استمرار راه، تجدید عهد با آرمانهای انقلاب اسلامی و حفظ میراث فکری و معنوی است که میتواند در حافظه تاریخی و تمدنی ملت ایران و امت اسلامی ماندگار شود
علیرضا مناف
نظر شما